Genezing begint bij verbinding

Als ik aan verbinding denk, herinner ik mij de meest gelukkige momenten van mijn leven, maar ook de meest pijnlijke. Ik ben in mijn leven veel mensen kwijtgeraakt na twee echtscheidingen. Beide keren was de scheiding mijn initiatief, maar tegelijkertijd begreep ik er niets van. Ik zie mezelf als een liefdevol en trouw persoon, een doorzetter, iemand die voor ieder probleem duizend oplossingen kan verzinnen. Ik ben gevoelig en meelevend, oordeel niet snel en wil een ander graag begrijpen. Als ik van iemand hou, dan is dat oprecht en voor de rest van mijn leven. Ook al zie ik iemand nooit meer, ik blijf van die persoon houden.

Toch leek ik dat op de een of andere manier niet te kunnen overbrengen op de mensen die belangrijk voor me waren. Steeds opnieuw raakte ik verzeild in relaties waarin mijn vertrouwen beschadigd werd. Wat ik vanuit mijn liefde aan de ander gaf, werd voor de ander een recht dat hij dacht te kunnen opeisen zonder mijn grenzen te hoeven respecteren. Ik voelde me misbruikt en verraden door de mensen van wie ik hield. Als ik probeerde te praten, vond ik geen begrip. Ik merkte dat mijn woorden afketsten op rotsvaste overtuigingen en vond geen contact, op hoeveel manieren ik het ook bleef proberen.

Ik begon te denken dat het dan wel allemaal aan mij moest liggen. Er zat een windtunnel in mijn hart die mij een diep, zwart gat in wilde trekken en ik voelde me steeds meer verloren. Voor het eerst in mijn leven had ik geen oplossingen meer, wist ik niet meer wat ik nog kon zeggen of doen. Ik leek het contact met mezelf te zijn verloren. Pas nadat ik mijn verloren jeugdliefde terugvond en hij nog steeds de liefde van mijn
leven bleek te zijn, ging ik mezelf weer een beetje terugvinden. Door de helende kracht van verbinding vonden wij niet alleen elkaar, maar ook onszelf terug.

Langzaam begon ik te rouwen om al mijn verliezen en ging ik begrijpen hoe sinds mijn kindertijd mijn relaties in elkaar staken. In plaats van de ik-­jij­relatie die ik zou willen – een relatie waarin mensen elkaar werkelijk ontmoeten en een dialoog met elkaar voeren op basis van de wederzijdse erkenning van wie de ander is als uniek persoon – had ik van jongs af aan ik­-het­relaties gehad. In een ik­-het­relatie wordt de ander gezien als een verlengstuk van jezelf en beoordeel je de ander op basis van je eigen normen en waarden. In een ik-­het­relatie reduceer je de ander tot een eendimensionaal wezen dat in een voor jou begrijpelijk hokje past. Daarmee ontmenselijk je de ander, waarmee je de ander het recht ontneemt om innerlijk tegenstrijdig of paradoxaal te zijn. Iets waarover Carl Jung schreef dat ‘alleen de paradox de volheid van het bestaan bij benadering kan bevatten’.

De ik-jijrelatie is een gelijkwaardige relatie, waarin mensen elkaar werkelijk ontmoeten en een dialoog met elkaar voeren op basis van de wederzijdse erkenning. In de ik-hetrelatie ontmenselijk je de ander; je ziet de ander als een verlengstuk van jezelf en plaatst de ander in een voor jou begrijpelijk hokje.

Ik begon te begrijpen dat mijn pijn verre van uniek was. In onze verzakelijkte westerse cultuur is de ik-­het­relatie steeds belangrijker geworden, ten koste van de ik­-jij­relatie. Wat dit met een mens doet heb ik als geen ander ervaren. Van jongs af aan protesteerde ik tegen lege of dominerende relaties; ik wilde gelijkwaardige authentieke verbindingen. Op mijn zesde besloot ik al: ‘Wat er ook gebeurt, mijn hart blijft open’.
Ondanks de kwetsingen, de machteloosheid en het verdriet die dit besluit me vaak opleverden, bleef ik geloven in wederzijds begrip en de kracht van vertrouwen.

In mijn praktijk betekende dit, dat ik ervan overtuigd was dat vooral de therapeutische relatie helend is en niet zozeer de therapeutische methode. In onderzoeken wordt het belang van de therapeutische relatie bevestigd, maar wat zou een mogelijke verklaring daarvoor kunnen zijn? Zou het iets met de helende kracht van verbinding te maken kunnen hebben, zoals ik intuïtief aanvoelde?

Er bestaan twee universele psychologische basisbehoeften. Kinderen hebben een aangeboren behoefte en het vermogen om zich te verbinden met anderen. Als sociale soort zijn we voor onze overleving zelfs afhankelijk van die verbinding. Zonder aandacht en liefde sterven we, zoals ooit in de jaren tachtig confronterend duidelijk werd door de beelden van zieke en stervende kinderen in de getraliede bedjes van Roemeense weeshuizen. Wanneer onze behoefte aan verbinding niet wordt vervuld, ontstaan lichamelijke en psychische problemen. Eenzaamheid heeft meer invloed op onze levensverwachting dan obesitas, roken of alcoholisme.

De tweede universele psychologische basisbehoefte is de behoefte aan zelfrealisatie. Dit is ons verlangen om een onafhankelijk individu te zijn, je volledige potentieel te kunnen ontwikkelen en je competent te voelen. Aan deze behoefte wordt in onze tijd en cultuur veel waarde gehecht; door autonomie en competentie verdienen we geld, macht en status. De behoefte aan zelfbevestiging helpt ons ook onszelf te beschermen. Uit gezonde eigenwaarde en zelfvertrouwen ontstaan gezonde probleemoplossende strategieën, zoals actief iets aanpakken en grenzen stellen.

Overlevingsstrategieën ontstaan door gedurende langere tijd uit verbinding te zijn en door gebrek aan emotioneel en fysiek contact. Kinderen ontwikkelen strategieën van disconnectie om zichzelf te beschermen en als deze goed werken worden ze in het latere volwassen leven automatisch voortgezet. Uit angst om gekwetst te worden en de verbinding met de ander te verliezen, bouwen we muurtjes om ons heen, van dagdromen tot druk zijn en van contact vermijden tot je aandacht altijd op de ander richten. Zo worden diepere relaties slechts een mogelijkheid in plaats van een vanzelfsprekendheid. Zo bekeken zijn ik-­het­relaties veiliger dan ik-­jij­relaties. Vanuit onze pijn hebben we meer relaties met anderen vanwege het nut of het genot dat de ander ons schenkt, dan dat we relaties hebben om wie de ander is als persoon.

Om onze diepste pijn te verbergen en onszelf te beschermen, verstoppen we onszelf achter een muurtje van disconnectie en oppervlakkige relaties. Betekent dit dat we kunnen helen van onze diepste pijn door verbinding en diepere relaties aan te gaan? Mensen die relationele diepgang ervaren, beschrijven dat als: ‘ik ben in contact met mezelf, aanwezig in het hier en nu, ik ervaar de ander als open en accepterend, ik voel in ons gesprek dat we dicht bij elkaar zijn en elkaar vertrouwen. De sfeer voelt anders, alsof de tijd stilstaat, het is iets magisch en spiritueels’. Als ik in mijn praktijk op deze manier in contact ben met de ander, dan voelen we dat beiden als iets dat bijna tastbaar is in de ruimte tussen ons.

Mensen zijn geschapen voor verbondenheid, maar dan moet die verbondenheid wel écht zijn. Echt vanuit empathie, oprechtheid, echte aanwezigheid bij de ander en zonder oordeel. Genezing begint bij verbinding.

BRONVERMELDING: dit blog is als artikel gepubliceerd in VNIG 1/2019. Je kunt het hier downloaden in pdf.

Welzijn in tijden van corona

Welzijn is een complex begrip dat voor iedereen iets anders betekent, afhankelijk van wat jij belangrijk vindt in het leven. Bijvoorbeeld als autonomie heel belangrijk voor je is, bloei je op als je alleen in een mooi appartement kan wonen maar kwijn je weg als je in een verzorgingshuis wordt geplaatst met gebrek aan privacy.

We zijn allemaal wel bekend met objectieve metingen van welzijn waarin wordt gekeken naar zaken als inkomen, onderwijsniveau, gezondheid en levensverwachting. De gedachte daarachter is: “Als de economie goed draait, de meeste mensen gezond zijn en een hoge leeftijd bereiken, dan zijn ze gelukkig”. Natuurlijk is dit waar, maar in deze redenering wordt geen rekening gehouden met wat mensen zelf belangrijk vinden voor hun gevoel van welzijn. Veel mensen die ik spreek in mijn praktijk zeggen niet gelukkig te zijn, ondanks dat ze toch alles hebben en gezond zijn. Hoe kan dat? En hoe zorg je voor een gevoel van welzijn als het leven moeilijk is en vol tegenslagen zit?

Om dit beter te begrijpen neem ik je mee naar het wetenschappelijk onderzoek dat wordt gedaan naar subjectieve gevoelens van welzijn – dus de vraag naar wat jij als uniek mens nodig hebt om je goed te voelen, ook als het leven moeilijk is. In dit onderzoek zijn twee benaderingen te onderscheiden: een hedonistische, waarin de focus vooral ligt op tevredenheid en geluk; en een eudaimonische, waarin zelfrealisatie en het vervullen van een levensdoel centraal staat.

Je kunt het verschil in beide benaderingen begrijpen door een vergelijking te maken tussen genieten van een goede maaltijd en de voldoening die ontstaat als je iemand helpt. Beide vergroten je gevoel van welzijn, verminderen stress-gevoelens en hebben een positief effect op je lichamelijke en geestelijke gezondheid. Echter, het verschil tussen de twee is heel relevant en zelfs zichtbaar in de cellen van je lichaam. Eudaimonisch welzijn, dus het gevoel van voldoening dat je krijgt door iemand te helpen, leidt tot meer antivirale cellen in je lichaam dan het hedonistische gevoel van welzijn dat ontstaat na het genieten van een goede maaltijd. Onderzoekers spreken dan ook wel van de ‘lege calorieën’  – calorieën zonder enige voedingswaarde – van hedonistisch welzijn. Eudaimonisch welzijn zou ons beter beschermen en ons meer weerbaar maken tegen de onzichtbare aanvallen die we nu eenmaal allemaal tegenkomen in het leven – zoals in deze tijd het coronavirus.

Carol Ryff noemt zes categorieën van wat zij psychologisch welzijn noemt: zelf-acceptatie, positieve relaties met anderen, autonomie, grip hebben op je omgeving, een levensdoel hebben en persoonlijke groei. Hierin schuilt wel een gevaar, namelijk dat deze categorieën vooral een westerse kijk op welzijn weerspiegelen. Andere onderzoekers zijn dan ook van mening dat vooral iemands persoonlijke, spontane definitie van welzijn van belang is. Aangezien er niet één definitie van welzijn valt te geven, voel ik zelf het meeste voor de persoonlijke benadering. Het gevoel grip te hebben op de omgeving is bijvoorbeeld iets heel persoonlijks: het gaat om de wisselwerking tussen jouw unieke kwaliteiten en behoeften enerzijds met de omstandigheden en mensen in je omgeving anderzijds. Weten wat jouw unieke kwaliteiten en behoeften zijn hangt weer samen met zelfacceptatie: alleen als ik in contact ben met mezelf, erken wat ik kan en wat ik nodig heb om me goed te voelen, kan ik ervoor zorgen dat ik een omgeving creëer die aan mijn behoeften voldoet en kan ik andere mensen vragen om rekening met mij te houden. Ik kan ook alleen maar rekening houden met wat andere mensen nodig hebben, als zij mij dat laten weten vanuit contact met zichzelf.

Wat mensen op een bepaald moment nodig hebben om zich goed te voelen is altijd afhankelijk van de context. Hoe waar dit is, blijkt duidelijk nu we sterk op onszelf zijn aangewezen en onze vaste gewoonten grotendeels zijn vervallen. Het is dus onmogelijk om één helder rijtje samen te stellen met behoeften of voorwaarden, waardoor jij je altijd goed voelt zolang daaraan wordt voldaan. Bovendien kunnen verschillende behoeften met elkaar botsen: als ik voor mijn gevoel van welzijn zowel rust om mij heen nodig heb als het gezelschap van andere mensen, kan ik daar behoorlijk mee in de knoop komen als ik een jong gezin heb en nu mijn kinderen thuis moet lesgeven.

Voor veel mensen worden hun verschillende welzijnsbehoeften veel duidelijker als we die over vier dimensies verdelen: de fysieke, sociale, persoonlijke en spirituele dimensie. Welzijn waarbij deze vier dimensies in balans zijn wordt ook wel existentieel welzijn genoemd. Ik voel me goed en gezond als er balans is tussen mijn fysieke behoeften, mijn relaties met anderen, mijn relatie met mezelf en mijn spirituele behoeften. In een plaatje ziet dit er zo uit:

integratie3

 

Ieder mens herkent deze vier dimensies wel in zichzelf, maar de meeste mensen herkennen zichzelf vooral in de fysieke dimensie. In onze tijd en cultuur is dit de dimensie die de meeste aandacht krijgt, niet alleen in de objectieve metingen naar welzijn maar ook in de hedonistische visie op welzijn. Door de nadruk die we collectief leggen op het belang van inkomen, opleiding, gezondheid, levensverwachting en zaken als lekker eten raken de persoonlijke, sociale en spirituele dimensies buiten beeld – en dit zijn nu net de dimensies die passen bij een gevoel van eudaimonisch welzijn, waarmee we ons goed en gezond voelen. We streven naar geluk door overmatig lege calorieën te consumeren en begrijpen vervolgens niet waarom we ons ontevreden, ongezond en ongelukkig voelen.

Om ons echt goed, gezond en innerlijk heel te voelen, hebben mensen het nodig dat er balans is tussen de vier dimensies. Nu velen gedwongen thuis zitten door het coronavirus zeggen opvallend veel mensen dat zij zich beter voelen. Zou dat komen doordat we minder eenzijdig en jachtig onze fysieke behoeften najagen en er meer ruimte en aandacht is voor onszelf en elkaar? Voelen we ons meer deel van het grote geheel nu we elkaar nodig hebben om samen dit virus te bestrijden? Hebben we door de rust die is ontstaan meer oog voor de schoonheid, waarheid en goedheid in ons leven?

Op sociale media las ik een aantal commentaren van chronisch en psychisch zieke mensen, waarin zij aangaven dat ze zich nu minder anders voelen doordat iedereen nu thuis zit en moeilijkheden ervaart. Ze zijn niet langer de enigen die buiten de boot vallen en beperkingen ervaren. Gek genoeg komt dit dicht in de buurt van de definitie van zelfacceptatie: een positieve houding naar jezelf hebben, erkennen en accepteren dat je meerdere kanten hebt – inclusief goede en slechte kwaliteiten – en een positief gevoel hebben over je leven. Dit is veel makkelijker als je ziet dat in het leven van andere mensen ook lang niet alles goed gaat en dat anderen ook zo hun beperkingen hebben. Zou ons idee dat het leven maakbaar is en succes een keuze juist het ongeluk van veel mensen creëren? Als jij door alle mooie plaatjes in de media het idee krijgt dat alles bij iedereen altijd goed gaat, behalve bij jou, wordt je dan niet automatisch onzeker over jezelf?

Existentieel welzijn betekent dat waarden uit alle vier de dimensies een rol spelen in je leven. Als één dimensie wordt overgewaardeerd, houdt dat automatisch in dat er in een andere dimensie een tekort ontstaat. Dit betekent disbalans en een verminderd gevoel van welzijn, gezondheid en geluk. De overwaardering van de fysieke dimensie in de westerse wereld heeft bijvoorbeeld geresulteerd in ziekten van de beschaving, zoals geweld tegen hulpverleners, allerlei groepen mensen die zich om het minste geringste beledigd voelen en jongeren met messen op zak. Overwaardering van de spirituele dimensie leidt tot fanatisme en de drang om anderen te bekeren. Onderwaardering van de fysieke dimensie aan de andere kant, creëert dromers die er niet voor zorgen dat ze een dak boven hun hoofd hebben en de schoorsteen laten roken. Onderwaardering van de spirituele dimensie wordt merkbaar in een gevoel van leegte en het idee dat het leven zinloos is.

Als ik om me heen kijk hoe Nederland de afgelopen anderhalve week is veranderd, dan zie ik een enorme herwaardering van de vier dimensies. Van allerlei beroepen die voorheen ondergewaardeerd werden, bijvoorbeeld verpleegkundigen, leraren, vuilnisophalers en kappers, merken we ineens dat het vitale functies zijn. In de fysieke dimensie zorgt een groot deel van deze werknemers ervoor dat dorpen en steden vrij zijn van ziekten. Ze moeten beschermende kleding dragen en hun instrumenten moeten veilig en efficiënt zijn. In de sociale dimensie zorgen deze vitale functies voor een groot deel van de werkgelegenheid, waardoor het mogelijk is dat mensen geld verdienen en voor hun gezinnen zorgen. Ze nemen ook een duidelijk herkenbare positie in in de maatschappij. In de persoonlijke dimensie wordt duidelijk hoe belangrijk het is dat deze mensen zich gewaardeerd voelen, zodat hun gevoel van eigenwaarde toeneemt en zij het werk blijven aankunnen. Een mooi voorbeeld van deze waardering is het applaus dat door het volk massaal werd gegeven aan iedereen die in de zorg werkt. Alles werkt beter als mensen zich goed voelen over zichzelf en hun specifieke talenten en kwaliteiten worden benut bij het verdelen van werkzaamheden. Maar de echte openbaring komt pas als we de spirituele dimensie betrekken bij dit heel aardse voorbeeld. Het beste in mensen komt omhoog als zij zich bewust worden van de grotere betekenis en overstijgende waarde van hun werk. Hierdoor worden zij gemotiveerd om hun werk goed te doen, niet alleen vanwege het geld dat zij ermee verdienen of omdat het nu eenmaal gedaan moet worden, maar omdat zij zich verantwoordelijk voelen voor een gezonde leefomgeving en het welzijn van het hele land.

Dit zie je nu zelfs gebeuren bij onze regering: het is niet langer nodig dat er overal regeltjes voor zijn, sterker nog regels worden versoepeld om iedereen zo goed mogelijk door deze crisis te helpen. Wanneer mensen voelen dat ze deel uitmaken van een groter geheel, reageren ze soepel en creatief op onvoorziene omstandigheden. In de afgelopen week heb ik elke dag wel een taboe of heilig huisje zien sneuvelen, politieke kleur was niet langer bepalend voor het vervangen van minister Bruins en de stikstofcrisis is inmiddels vanzelf opgelost. De natuur blijkt een enorm krachtig zelfherstellend vermogen te hebben nu we massaal thuisblijven en onze pleziertjes opgeven. Alles waarvan we tot voor kort dachten dat het onmogelijk was, blijkt mogelijk. Ik hoop eerlijk gezegd dat veel veranderingen die noodgedwongen zijn ontstaan, straks zullen blijven als we door de coronacrisis heen zijn.

In de tussentijd kun je misschien van de rust gebruik maken om je eigen definitie van welzijn te creëren met behulp van de volgende oefening:

Luister naar de geleidemeditatie voor persoonlijk welzijn:

 

Of doe de meditatie op welzijn met behulp van onderstaande tekst:

Ga ergens rustig zitten en ontspan. Maak het jezelf gemakkelijk en comfortabel met een extra kussen of deken. Ga met je aandacht naar je ademhaling en merk op hoe je in- en uitademt. Merk op hoe je lichaam contact maakt met de stoel en hoe je voeten contact maken met de grond. Voel je keel, je borst en je buik. En neem de tijd om adem te halen.

Okee, dan gaan we nu kijken naar jouw persoonlijke definitie van wat welzijn betekent in jouw eigen ervaring. Laat je aandacht vrij rondgaan in het middendeel van je lichaam, tussen je keel en je bekken, daar waar je meestal dingen voelt. Stel jezelf dan de volgende vragen:

  • Wat betekent welzijn voor mij?
  • Wat ervaar ik als ik me goed voel?
  • Wat is mijn algehele gevoel met betrekking tot welzijn?
  • Welke beelden, herinneringen of ideeën komen op als ik aan welzijn denk?

Merk de verschillende dingen die opkomen. Check de antwoorden van binnen door jezelf de vraag te stellen: “Drukken deze woorden precies uit wat welzijn voor mij betekent?” Ga door met deze zoektocht en laat woorden en gevoelens opkomen totdat je kunt zeggen: “Ja, dit drukt precies uit wat welzijn voor mij betekent”.

Welzijn is veel meer dan een perfect en gelukkig leven leiden zonder pijn en tegenslag. Welzijn betekent ‘levenskunst beoefenen’ met oog voor de positieve aspecten van het leven en de mogelijkheden en kansen die zich voordoen, maar zonder het lijden en verval dat daar ook bij horen te negeren. Hierdoor wordt het mogelijk om juíst in deze tijd te ontdekken wat echt van waarde is, wat jouw doel is in het leven en wat het leven zinvol maakt.

Lees verder: Van crisis naar nieuw leven

 

 

 

 

Bron: Katholieke Universiteit Leuven, https://www.edx.org/course/existential-well-being-counseling-a-person-centere. 

 

Aangepaste praktijkvoering ivm Coronavirus

Aangepaste praktijkvoering ivm Coronavirus

Door de maatregelen van het kabinet i.v.m. het Coronavirus zijn wij vanaf 16 maart genoodzaakt onze praktijkvoering aan te passen. Alle coachingstrajecten en individuele therapieën kunnen veilig doorgaan. Mocht je door het sluiten van de scholen of vanwege milde griep- of verkoudheidsklachten niet naar de praktijk kunnen komen, dan bieden wij de volgende oplossingen:

Beeldbellen

Als je milde griep- of verkoudheidsklachten hebt, verzoeken we je om niet naar de praktijk te komen. De geplande sessie kan doorgaan dankzij beeldbellen. Dit doen we over een beveiligde lijn, via het coachingsplatform Pluform. Bel of mail even met onze officemanager Jil als je wilt beeldbellen, dan sturen we je een link waarmee je kunt inloggen op Pluform. Je kunt Jil bereiken via 072-5824380 of jil@libra-coaching.nl. Pluform voldoet aan alle eisen van de AVG. Vanzelfsprekend nemen wij zelf het initiatief om te beeldbellen of ons ziek te melden wanneer wij verkouden worden of koorts krijgen!

Kinderopvang

Alle scholen zijn gesloten vanaf 16 maart tot en met 6 april a.s. Zolang de scholen dicht zijn, kun je een kind dat niet alleen thuis kan blijven gerust meenemen naar de praktijk zolang het niet verkouden is en geen koorts heeft. Jil, onze officemanager en kersverse leefstijlcoach, heeft spontaan aangeboden om waar nodig de kinderen onder zijn hoede te nemen. Zo kunnen de sessies toch doorgaan. Afhankelijk van het weer biedt Jil diverse binnen- en buitenactiviteiten aan voor de kinderen. Uiteraard zijn hier geen kosten aan verbonden!

Yoga

In overleg met de GGD Alkmaar hebben wij besloten alle yoga te cancelen tot en met 6 april a.s. We houden je op de hoogte van eventuele wijzigingen via de nieuwsbrief. Alle abonnementen worden gepauzeerd tot en met 6 april, dit betekent dat er in deze periode geen geld wordt afgeschreven en/of dat de geldigheidsduur van alle abonnementen en tien-lessenkaarten met drie weken wordt verlengd.

Ontspanningskadootje

Door regelmatig te ontspannen verbetert je immuunsysteem en vermindert stress. Er wordt van ons allemaal veel gevraagd nu het land op slot gaat. Met de gratis Yoga Nidra meditaties en ontspanningsoefeningen die je kunt downloaden op onze website, hopen we dat je de komende tijd zo goed en gezond mogelijk doorkomt en dat de sociale quarantaine hiermee iets wordt verzacht.

Samen kunnen we het!

Jil en ik hebben er alle vertrouwen in dat we de komende periode de kwalitatieve therapie en coaching op maat kunnen aanbieden die je van ons gewend bent. Als we je op welke manier dan ook kunnen helpen met de stress en andere uitdagingen waarvoor je gesteld wordt in de komende weken, laat het ons dan weten! We zijn bereikbaar op werkdagen via telefoonnummer 072-5824380 of via de mail, jil@libra-coaching.nl en marlene@libra-coaching.nl

Hartelijke groeten, Marlene en Jil

Lees meer over stress en je lijf

Lichaamsherinneringen

Als je echte klachten hebt, maar uit lichamelijk onderzoek komt niets tevoorschijn en je reageert ook niet op de behandeling die je krijgt, denk dan eens buiten de vaste kaders. Heb je een tijd geleden misschien iets meegemaakt wat grote indruk op je maakte? Dat kan een eenmalige gebeurtenis zijn met een grote impact zoals een echtscheiding, de dood van een dierbare, ontslag of pensioen maar je kan bijvoorbeeld ook getuige zijn geweest van een ongeluk of een natuurramp. Stapeling van gebeurtenissen, zonder dat je tussendoor hebt kunnen herstellen, is een andere mogelijkheid waarvan het minder bekend is dat dit tot allerlei werkelijke lichamelijke klachten kan leiden die medisch niet verklaarbaar zijn.

Lichamelijke klachten die je werkelijk ervaart, maar die niet kunnen worden aangetoond door bijvoorbeeld bloedonderzoek en scans, zitten niet tussen je oren en je hoeft er ook niet mee te leren leven. Het betekent ook niet dat je een aansteller bent.

Het betekent dat er wezenlijk iets is veranderd in je stresshormonen, waardoor je lichaam reageert met verkramping. Door een hoog adrenalinepeil, kenmerkend voor alle situaties waarin je een acute dreiging of chronische stress ervaart, raken spieren en bindweefsels – myofascia – in het lichaam verkrampt. Het begint bij het hoofd, de reden waarom je met hoofdpijn of zelfs migraine bij de huisarts of neuroloog terechtkomt. Als de verkramping op een andere plaats in je lichaam gaat zitten, kom je misschien met nek- en schouderklachten bij de orthopedisch chirurg, bij de oogarts met verminderd zicht, of bij de kno-arts vanwege veranderde spraak of oorsuizen. Oorsuizen ontstaat als het myofascia dat de botjes in het middenoor bij elkaar houdt onder invloed van adrenaline verkrampt.

Misschien consulteer je de internist met allerlei klachten van slikproblemen tot het prikkelbare-darmsyndroom, of ga je naar de tandarts met tandenknarsen en kaakpijn (de kaakspieren zijn de sterkste spieren in het menselijk lichaam, vraag dat maar eens aan een trapeze acrobaat). Vanwege blijvend hoge adrenalineniveaus kun je zelfs met verminderde vruchtbaarheid – door bijvoorbeeld verkrampte eierstokken – bij de gynaecoloog terechtkomen, of met een blaasontsteking bij de uroloog.

Ik weet zeker dat veel mensen die met hartkloppingen, een verhoogde hartslag of pijn op de borst naar de cardioloog gaan te kampen hebben met de gevolgen van trauma of chronische stress. En datzelfde geldt voor mensen die met astma of hyperventilatie naar een longarts gaan.

Acute stress, chronische stress en posttraumatische stress kan alles beïnvloeden dat door spieren en fascia wordt aangestuurd, wat in feite bijna alles is in het menselijk lichaam. Misschien denk je nu dat deze klachten vanzelf weer over gaan als de stress verdwijnt of als je rust neemt. Helaas is dat niet waar. Hoe dat kan zal ik hieronder proberen uit te leggen.

Lichaam en geest beïnvloeden elkaar wederzijds. Je kunt dat heel eenvoudig voor jezelf vaststellen met het volgende experiment: pak een potlood en steek die horizontaal tussen je tanden. Om dat te doen merk je dat je automatisch je lippen iets van elkaar doet en dat je je mondhoeken iets naar buiten en omhoog trekt. Je glimlacht als het ware. Let nu eens op je gevoel, wat merk je daarbij op aan je stemming? Haal nu hetzelfde potlood tussen je tanden vandaan en plaats hem op je bovenlip. Klem het potlood met je bovenlip tegen het puntje van je neus en laat los. Pas op, zorg ervoor dat het potlood niet op de grond valt! Blijf een paar seconden zo zitten en let eens op de rest van je gezicht. Waarschijnlijk heb je je ogen tot spleetjes samengeknepen onder een diepe frons van je wenkbrauwen. Wat doet dit met je gevoel en wat merk je op aan je stemming? Grote kans dat je je blij voelt met het potlood tussen je tanden en lichtelijk boos met het potlood onder je neus geklemd.

Wie ooit eens echt heel erg boos is geweest, zal op dat moment ongetwijfeld hebben gemerkt dat alle spieren zich spanden: je klemt je kaken op elkaar en balt je vuisten. Je blik wordt stekend en je stem wordt luider. Boosheid is het signaal waardoor je lijf onmiddellijk klaar staat om te vechten. Door angst echter verstrakken we en worden we hyper geconcentreerd: we zijn alert en klaarwakker om dreigend gevaar van alle kanten te signaleren. Je hartslag versnelt om zoveel mogelijk bloed naar je spieren te pompen en er wordt extra bloedsuiker vrijgemaakt om je spieren van voldoende energie te voorzien. Je staat klaar om op ieder moment te kunnen vluchten.

Onze vecht-vluchtreactie heeft zich in de afgelopen twee miljoen jaar ontwikkeld en dit functioneerde prima toen de mens nog onder natuurlijke omstandigheden leefde en voornamelijk met kortdurende stress te maken had, waarna er tijd was voor rust en herstel. Stress stimuleerde ons, zette ons aan tot grotere prestaties dan we voor mogelijk hadden gehouden en hield ons gezond. En in ons moderne leven geldt dit voor gedoseerde acute stress nog steeds: we presteren het beste vlak voor de deadline en door de spanning die we ervaren voor we het podium op moeten is onze speech sprankelender en levendiger dan wanneer we volledig relaxed zijn.

Het probleem ontstaat wanneer de dreiging die uitgaat van acute stress groter is dan we kunnen hanteren (dit noemen we trauma), of wanneer we door opeenstapeling van chronische stress onvoldoende kunnen herstellen. In beide gevallen is er sprake van een lichamelijke en een emotionele-mentale reactie; er bestaan geen emoties zonder lichamelijk equivalent. In onze moderne tijd is stress helaas veel minder duidelijk herkenbaar geworden. Waar vroeger de holebeer en de sabeltandtijger duidelijk herkenbare stressoren waren voor iedereen, is stress nu voor velen iets vaags en persoonlijks geworden. Een scheiding kan een opluchting zijn als je je verlost voelt van een narcistische agressieve partner, maar een drama als je in de steek wordt gelaten voor iemand anders. Waar de één een posttraumatische stress stoornis krijgt doordat hij getuige is van een ongeval, pakt een ander na korte tijd de draad van zijn leven weer op.

Daarbij komt dat we in een tijd en cultuur leven, waarin we onszelf verantwoordelijk houden voor ons succes. Voor velen betekent dit, dat we ons schamen voor emoties als angst en boosheid of wanneer gebeurtenissen ons veel meer van streek lijken te maken dan iemand anders. Op die momenten schiet ons psychologisch afweermechanisme ons te hulp, die het bestaan van emotionele veranderingen kan ontkennen. Psychisch lijken we dan volmaakt in orde, maar dit geldt niet voor ons lichaam. De biochemische veranderingen, zoals een verhoogd adrenalinepeil, veroorzaken psychische angst. Deze angst kan zo ver ontkent of onderdrukt worden dat hij niet wordt opgemerkt door artsen of degene die eraan lijdt. Maar de angst veroorzaakt ook lichamelijke stoornissen, die niet verborgen blijven en die je niet kunt ontkennen. Psychisch kun je jezelf voor de gek houden, maar lichamelijk niet. De herinnering aan wat er is gebeurd is onder de radar verdwenen en is alleen nog zichtbaar en tastbaar aanwezig in de vorm van lichamelijke klachten. De onderdrukte emotie houdt vervolgens de lichamelijke klachten in stand.

Wanneer je niet op een behandeling reageert, depressief blijft of in een voortdurende staat van angst bent, denk er dan aan dat je mogelijk een posttraumatische stress stoornis hebt of andere diepe emotionele pijn die je onbewust door schaamte en negatieve zelfevaluaties ontkent of onderdrukt. Chronische stress of post traumatische stress uit zich vaak in niet-specifieke symptomen die zich manifesteren als hoofdpijn, whiplash, slapeloosheid, irritatie, somberheid of depressie, spanning, misbruik van verdovende middelen, of als het niet functioneren in een relatie of op het werk.

Bij deze klachten kan een therapie helpen waarbij aandacht is voor alle emotionele, mentale, lichamelijke en sociale processen die met de gebeurtenissen samenhangen. Als je jouw verhaal herkent in deze blog, dan ben je van harte uitgenodigd om een afspraak te maken voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Ik kijk graag samen met jou of ik iets voor je kan betekenen.

Chronisch vermoeidheidssyndroom – CVS

In 2014, na een jaar van extreme studiebelasting, werd bij mijn dochter de diagnose chronisch vermoeidheidssyndroom gesteld door de internist. Ze was toen 18 jaar oud. Er werd ons gezegd dat haar klachten konden verbeteren, maar dat wij er rekening mee moesten houden dat de ziekte zou blijven bestaan voor de rest van haar leven. Gelukkig is deze voorspelling niet uitgekomen en is ze nu, 5 jaar later, volledig hersteld.

Chronisch vermoeidheidssyndroom, afgekort CVS wordt ook wel Myalgische Encefalomyelitis (ME) genoemd. ME/CVS is een niet-aangeboren, chronische en complexe ziekte waar meerdere systemen in het lichaam bij betrokken zijn. ME/CVS bestaat uit stoornissen in het afweersysteem, in het autonome zenuwstelstel, in het hormonale systeem en daarnaast uit cognitieve stoornissen. Een deel van de mensen met ME/CVS heeft (chronische) pijn. Het meest opvallende symptoom is totale uitputting, vaak al na de geringste lichamelijke of mentaal-emotionele inspanning. De ziekte overvalt vaak volkomen gezonde jonge mensen in de bloei van hun leven en begint meestal met virus-achtige symtomen die gewoon niet lijken weg te trekken. Andere veelvoorkomende symptomen zijn laaggradige koorts, pijnlijke spieren, slaapproblemen, moeite met helder denken (een soort mist in het hoofd), hoofdpijnen en een zere keel. Omdat deze klachten voor een groot deel overeenkomen met die van fibromyalgie, denken sommige wetenschappers dat de aandoeningen aan elkaar gerelateerd zijn. De diagnose ME/CVS wordt gesteld als de symptomen minimaal 6 maanden aaneengesloten aanwezig zijn en niet worden veroorzaakt door een andere aandoening of ziekte zoals een depressie, burnout, hart- en vaatziekten of kanker.

Omdat ME/CVS niet door een labtest kan worden aangetoond, denken sommige artsen dat het geen echte ziekte is. Veel patiënten wordt verteld dat het ‘tussen hun oren zit’ en dat hun echte probleem angst of depressie is. Hoewel depressie vaak voorkomt bij mensen met ME/CVS is dit geen oorzaak maar een gevolg van hun ziekte en het niet erkend worden in hun ziekte. De depressie die kenmerkend is voor chronisch vermoeidheidssyndroom verschilt van een klinische depressie doordat mensen met CVS zeer gemotiveerd zijn om dingen te ondernemen en zich gefrustreerd voelen door hun onvermogen om te doen wat ze willen. Mensen met een klinische depressie zijn hun interesse verloren en ervaren weinig tot geen plezier in hun leven. Ongeacht deze verschillen zou iedereen met CVS die zich depressief voelt kunnen profiteren van professionele hulp in de vorm van psychotherapie en/of (natuurlijke) antidepressiva.

Hoe ik kan helpen met holistische therapie: in ME/CVS blijkt de stress-as (hypothalamus-hypofyse-bijnieras) een centrale rol te spelen. Veel mensen die de ziekte krijgen, melden dat ze tot het moment van hun instorting ‘de kaars aan beiden uiteinden tegelijk opbrandden’. Deze mensen leefden met hun stress-as voor het grootste deel van de tijd op de hoogste stand, totdat hun lichaam uiteindelijk zei: “Genoeg”. Onderzoek laat zien dat mensen met ME/CVS vaak abnormaliteiten hebben in de stress-as. De samenwerking tussen hypothalamus, hypofyse en bijnieren regelt o.a. de emotieregulatie, de instinctieve vecht/vluchtreactie, de complexe hormonale balans in het lichaam (inclusief de stofwisseling) en de niveaus van stresshormonen zoals adrenaline en cortisol. Veel mensen met ME/CVS hebben abnormaal lage niveaus van stresshormen doordat hun bijnieren in de loop van de tijd zijn uitgeput door bijvoorbeeld constant alert zijn, hard werken, alles perfect willen doen of emotioneel moeten overleven door trauma’s uit het verleden. Wat de oorzaak van de overdrive ook is geweest, het is belangrijk om die te achterhalen zodat er meer ruimte komt voor innerlijke rust en ontspanning. Daarnaast is het belangrijk om te leren omgaan met de ziekte en de hoeveelheid stress als gevolg van de ziekte te verminderen.

Een ander aspect van stress en overdrive waar mensen met ME/CVS vaak mee te maken hebben, is dat ze in de loop van de tijd hebben geleerd om hun signalen te negeren als het gaat om de behoefte aan gas terug nemen, ontspanning en slaap. Ze kunnen eraan gewend zijn geraakt om hun energie op te peppen met koffie of energiedrankjes, om zo toch door te kunnen gaan met wat ze graag willen doen. Een belangrijk deel van de therapie is dan ook om je leefstijl in overeenstemming te brengen met je werkelijke behoeften en de grenzen van je lichaam. Er is rust, regelmaat en ontspanning nodig om te kunnen gaan herstellen. Dat betekent niet dat je vanaf nu niets meer mag doen, maar wel dat je weer naar de werkelijke behoeften en grenzen van je lichaam leert luisteren om van daaruit je gezondheid weer op te bouwen.

Yoga is de derde pijler van mijn holistische therapie. Door rustige oefeningen, gericht op het stretchen en ontspannen van fascia, komen je centrale zenuwstelsel, hormonen, gedachten en gevoelens weer in balans zonder dat je teveel van je lichaam vraagt. Dit betekent dat alleen de rustige vormen van yoga geschikt zijn en dat alle inspannende vormen van yoga of andere sporten vermeden moeten worden totdat je bent hersteld.

Door restorative yoga en yogatherapie, ademhalingsoefeningen (pranayama) en andere ontspanningsoefeningen zoals meditatie en yoga nidra (de yogi slaap) kom je weer in contact met je behoeften en grenzen. Hoe beter jij je innerlijke staat kunt aanvoelen en een relatie kunt leggen met hoe je je later op de dag voelt, hoe beter je in staat zult zijn om te voorspellen hoe bepaalde activiteiten of voedingsmiddelen je zullen beïnvloeden. Daarmee leg je de basis om op een assertieve manier ‘nee’ te zeggen tegen eisen of taken waarvan je van tevoren ziet aankomen dat het teveel voor je zal zijn. Dit geldt ook voor de yoga-oefeningen. Als je lichaamsbewustzijn ontwikkelt, kun je gaan herkennen wanneer je moet stoppen met wat je doet en iets meer restorative of ontspannends moet doen. Ademhalingsoefeningen helpen je bij het reguleren en verwerken van emoties en de bijbehorende gebeurtenissen in je leven. Ze zijn een aanvulling op onze psychotherapeutische gesprekken.

Specifieke yoga-oefeningen kunnen helpen bij de slaapproblemen die vaak in belangrijke mate bijdragen aan ME/CVS symptomen. Mensen met deze ziekte blijken vaak problemen te hebben met hun diepe slaap, die nodig is voor herstelfuncties. Studies laten zien dat mensen die mediteren minder last hebben van een nacht slecht slapen dan mensen die niet mediteren. Alle yoga oefeningen en ademhalingsoefeningen hebben een positief effect op de kwaliteit van je slaap.

Ademhalingsoefeningen (pranayama) zijn een belangrijk onderdeel van holistische therapie bij ME/CVS. Pranayama laat het hele spijsverteringssysteem beter functioneren, met als gevolg: verhoogde immuniteit, betere spijsvertering, verbeterde slaap, meer energie, meer vitaliteit en betere regulatie van hormonen. Door ademhalingsoefeningen komt alles in balans – homeostase – waardoor mensen zich algeheel beter voelen. Net als meditatie kost pranayama weinig inspanning. Het is niet nodig om ingewikkelde ademhalingsoefeningen te doen, het is voldoende als je via je buik leert ademhalen en tijdens de yogaoefeningen bewust gebruik maakt van je in- en uitademing. De voordelen van bewuste ademhaling komen na verloop van tijd als je geregeld en consequent oefent.

Sommige mensen met ME/CVS denken dat de prognose voor hun ziekte slecht is en dat hun kans op herstel klein is. Omdat je met yoga zelfbewustzijn ontwikkelt – door jezelf te observeren en te bestuderen – word je gaandeweg alert op allerlei vormen van negatief denken. Zelf-observatie helpt ook om je bewust te worden van je leefstijl. Leef je op een manier die jouw gezondheid bevordert? Slaap je genoeg? Eet je op regelmatige tijden? Is je voeding voldoende voedzaam? Is er balans tussen werk en ontspanning of spel?

Yogis geloven dat het vinden van je ‘dharma’ – weten wat je zou moeten doen met je leven – essentieel kan zijn om te herstellen van ME/CVS. Door zelf-observatie en verhoogde sensitiviteit ten aanzien van jezelf, kun je tot het besef komen dat je werk, je relatie, sommige mensen in je sociale netwerk of je woonsituatie niet goed voor je is. Doordat holistische therapie je helpt om je geest tot rust te brengen, kun je afstemmen op de boodschappen die je voorheen niet kon horen door de hoeveelheid ruis op de achtergrond. Wat je vervolgens doet met die nieuwe informatie is aan jou om te beslissen. Holistische therapie helpt je slechts om ermee in contact te komen.

Tenslotte is er nog het sociale aspect van yoga. Door hun vermoeidheid hebben veel mensen met ME/CVS activiteiten opgegeven waar ze voorheen veel plezier aan beleefden, om al hun resterende energie op werk of studie te richten. Weer onder de mensen zijn, gelijkgestemden ontmoeten, nieuwe vrienden maken en contact leggen met een leraar of therapeut kan je isolement helpen verlichten. Dit is wat yogis ‘sangha’ noemen – verbinding in een gemeenschap – en dat is een krachtig werktuig voor heling.

 

Chronische pijn en yoga

Pijn is niet fijn, het liefst hebben we het niet. Geen pijn hebben is zelfs een recht dat in de normen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd staat beschreven. Pijnbestrijding is ruim voorhanden in ons land en voor heel veel mensen is dat een zegen. Zonder goede pijnbestrijding zou hun kwaliteit van leven een stuk lager liggen dan nu het geval is. Tegelijkertijd zijn er steeds meer mensen verslaafd aan zware pijnstillers als oxycodon en is het middel soms erger dan de kwaal: in 2017 werden in Nederland tweeduizend mensen opgenomen in het ziekenhuis en stierven er 220 mensen aan. Oxycodon is, net als alle opiaten, een variatie op morfine. Iedereen weet dat morfine verslavend is, dus hoe bestaat het dat het zoveel en steeds makkelijker wordt voorgeschreven door artsen? Waarom nemen we zulke grote risico’s om onze kwaliteit van leven te verhogen, als we aan die middelen kunnen overlijden?

Misschien heb je daar nog nooit zo bij stil gestaan en heb je als vanzelfsprekend aangenomen dat pijnstillers veilig zijn als ze door een arts worden voorgeschreven. Misschien zijn zware pijnstillers nodig geweest omdat er niets anders hielp tegen je pijn. Ik heb het niet over af en toe een paracetamolletje, maar over dagelijks gebruik van pijnstillers als diclofenac, ibuprofen, naproxen, oxycodon en tramadol. Ooit zal er een hele goede reden zijn geweest om ermee te beginnen en was je niet van plan om het zo lang te gaan gebruiken. Misschien heb je al geprobeerd om ermee te stoppen en kwam je erachter dat dat niet zo gemakkelijk ging, of werd je pijn weer zo erg dat stoppen geen optie was.

De vraag is, wat is je alternatief? Hoe ga je met de pijn om zonder pijnstillers, hoe zorg je voor een goede kwaliteit van leven en hoe zorg je ervoor dat de pijn draaglijk is? Het antwoord op die vraag is te vinden in je eigen lijf.

De laatste tien jaar wordt er veel onderzoek gedaan naar fascia. Fascia werd vroeger bindweefsel genoemd, maar die naam is losgelaten nu blijkt dat verschillende structuren in het lichaam (zoals pezen, banden, vliezen, kraakbeen, merg) allemaal deel uitmaken van dezelfde bindweefselstructuren. Het is allemaal hetzelfde spul en daarom is het duidelijker om het over fascia te hebben. Je kunt fascia voorstellen als een matrix, als een heleboel laagjes spinnenweb die kruislings over elkaar liggen en waar – als het gezond is – vocht doorheen stroomt. Door bijvoorbeeld een operatie, een ongeluk of een val, maar ook door opeenstapeling van spanning en emoties, gaat fascia verkleven. Het wordt droog, stug, dik en stijf en het vocht kan het niet meer doorheen stromen. Het gevolg is chronische pijn, want fascia herstelt niet uit zichzelf zonder de juiste therapie. Uit onderzoek naar bijvoorbeeld lage rugpijn, blijkt dat fascia bij ruim 90% van de patiënten verantwoordelijk is voor chronische pijn en vermoeidheid.

Nu hoor ik je bijna denken: “Waarom heeft nog nooit iemand mij iets over fascia verteld?” In de westerse wereld werd fascia tot voor kort gezien als vulling van het lichaam en daarmee oninteressant voor wetenschappelijk onderzoek. Pas sinds er technieken zijn om levend fascia te onderzoeken, is dat veranderd. Op de foto zie je hoe levend fascia eruit ziet. Je kan je voorstellen wat er gebeurt als dit allemaal aan elkaar vast plakt.

levend fascia

In oosterse geneeswijzen wordt het belang van gezond fascia onderwezen. De rivieren van vocht die in het fascia stromen staan al duizenden jaren bekend als meridianen en chi. Functionele yin yoga en yogatherapie brengen verdroogd en verstijfd fascia weer in beweging, zodat de vochtstromen weer op gang komen. Wat je daarvan merkt is dat het letterlijk weer gaat stromen in jezelf. Niet alleen in je lijf, maar ook in je gevoel en in je gedachten. Op alle niveaus wordt een gevoel van stagnatie en blokkade opgeheven. Je voelt dat je weer in contact komt met wie je werkelijk bent.

Je hoeft niet lenig te zijn voor yogatherapie of functionele yin yoga! Je gebruikt je lichaam niet om in de houding te komen, maar het is juist andersom: je gebruikt de houding om in je lijf te komen. Er bestaat niet één juiste manier om een oefening uit te voeren, want iedereen is anders. Waar het om gaat, is dat je goed naar jezelf luistert en met respect voor jouw unieke grenzen en mogelijkheden de houding zó gebruikt dat je voelt dat er wat loskomt in je lijf, je gevoelens of in je gedachten.

Ik ben er om je te helpen jezelf beter te leren kennen en de oefeningen aan te passen aan wat goed is voor jou, op dit specifieke moment.

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit, dat de meeste mensen verbetering merken als ze gedurende vier maanden minimaal twee maal per week een uur yoga doen en dit daarna eenmaal per week onderhouden.

Wil je zelf ervaren wat functionele yin yoga voor jou kan betekenen? Je kunt hier een gratis proefles boeken.

Wat is overspannenheid en burnout, hoe ontstaat het en wat doe je eraan?

Stress ontstaat door omstandigheden of gebeurtenissen die je als bedreigend ervaart. Wat stress is, is voor iedereen verschillend. Wat voor de één een welkome afwisseling of spanning betekent, kan voor de ander een ramp zijn.

Een bruikbare indeling van stressoren (dingen waar je stress van krijgt) is die in verplichtingen, problemen en levensgebeurtenissen. Bij verplichtingen kun je bijvoorbeeld denken aan terugkerende belasting in werk, studie, huishouding en zorg. Problemen zijn ongewenste situaties op diverse gebieden zoals relaties, financiën, werk, carrière en dergelijke. En vroeg of laat maakt iedereen bepaalde levensgebeurtenissen mee, welke meer of minder ingrijpende veranderingen in het leven met zich meebrengen die verwerking en/of aanpassing van je levenspatroon vereisen.

Als je met één of meer stressoren te maken krijgt, moet je deze op de een of andere manier hanteren om je gevoel van evenwicht te bewaren of te herstellen. De psychologische term hiervoor is ‘coping’. Kort gezegd betekent ‘coping’: jouw manier van stresshantering. Ieder mens heeft een bepaalde ‘copingstijl’. Jouw copingstijl kan meer of minder effectief zijn.

Er ontstaat een gevoel van onaangename spanning, als je veel moeite hebt met het hanteren van de stressor en normaal te blijven functioneren. Tot zover is dit alles nog een betrek­kelijk normale ervaring: iedereen heeft het wel eens druk (verplichtingen), heeft wel eens problemen of tegenslagen, of krijgt te maken met ingrijpende veranderingen (levensgebeurtenissen). Als jouw copingstijl echter tekort schiet om het evenwicht te herstellen en je weet niet meer wat je moet doen, dan ontstaat er controleverlies en raak je de grip op de situatie kwijt. Je gevoel van spanning neemt dan flink toe en er rest je geen andere optie meer dan het op te geven. Je stopt met verdere pogingen om de stressor het hoofd te bieden, je laat belangrijke sociale rollen vallen, je meldt je ziek en je trekt je terug. Dan is er sprake van overspanning: een combinatie van spanning, controleverlies en sociaal disfunctioneren.

Als je overspannen bent, kunnen lichamelijke spanningsklachten het beeld in meer of mindere mate gaan meekleuren. Hierdoor kan, als je daar gevoelig voor bent, een proces van somatisatie worden geactiveerd. Somatisatie houdt in dat de spanning en de daarmee samenhangende lichamelijke klachten een vicieuze cirkel worden, doordat je overmatig gaat focussen op je lichamelijke klachten. Aandacht van de omgeving, inclusief de zorgsector, kan dit proces verder versterken.

Wanneer overspanningsklachten langer bestaan dan zes maanden en moeheid en uitputting sterker op de voorgrond treden, heb je waarschijnlijk te maken met een burnout. Zoek altijd professionele hulp als je vermoedt dat je een burnout hebt en laat je niet door de (bedrijfs)arts naar huis sturen met het simpele advies ‘rust’. Met rust alleen herstel je niet van een burnout. Sterker nog, doordat je mogelijk al een lange periode veel te veel van jezelf gevraagd hebt is het goed mogelijk dat je niet eens meer weet hoe je moet ontspannen. Zonder de juiste hulp kan het advies ‘rust’ makkelijk leiden tot een nieuw gevoel van onmacht en controleverlies, waardoor je gevoel van spanning en stress nog meer zal toenemen.

Burnout is een ernstige toestand, die niet herstelt zonder specifieke behandeling. Bij een burnout kun je een scala van klachten ervaren. Je lijf doet het niet meer en je voelt je totaal uitgeput. Je kunt niet meer werken en je lijkt niet meer de baas over je lichaam. Je hebt (plotseling) allerlei fysieke klachten: hoofdpijn, koud, koorts, beperkt zicht, maagpijn, spierpijn, gewrichtspijn, hartkloppingen, huidaandoeningen en huiduitslag, diarree of verstopping, misselijkheid en oorsuizen. Je bent erg emotioneel, je kunt niet stoppen met huilen, of je voelt je ontzettend boos of angstig, je kunt paniekaanvallen of stemmingswisselingen hebben. Je bent volledig uitgeput en tot niets meer in staat, ook al zou je het misschien nog wel willen. Je hoofd lijkt het niet meer te doen, je kunt je niet meer concentreren op een tekst – hoe eenvoudig ook – je hebt moeite met het verwerken van informatie. Je geheugen laat je in de steek en je bent gevoelig voor allerlei zintuiglijke prikkels. Je hebt zin in junkfood en je slaapt slecht.

De weg terug uit een burnout duurt één tot anderhalf jaar, maar het kan meerdere jaren duren voordat je weer volledig hersteld bent. Uit een onderzoek van Arno van Dam e.a. uit 2014 bleek dat na 2 jaar restsymptomen nog steeds aanwezig kunnen zijn. Het herstel van cognitieve klachten als concentratie en geheugenverlies duurt het langst, vooral als je daarbij ook slecht slaapt. Bij 15% van alle mensen met een burnout blijven restsymptomen zelfs langer dan 2 jaar aanwezig. Met de juiste begeleiding bij een burnout zorg je voor een zo goed mogelijk herstel en zo min mogelijk restklachten.

In het herstel van een burnout zijn drie fases te onderscheiden:

  • Fase 1: Herstel van de balans inspanning – ontspanning, waardoor je kunt gaan herstellen van fysieke, emotionele en mentale klachten;
  • Fase 2: Zelfreflectie. Hoe ben je in een burnout terecht gekomen en op welke factoren kun je zelf invloed gaan uitoefenen? Hoe kijk jij naar jezelf en de wereld om je heen? Het is nu tijd om je persoonlijke copingstijl eens onder de loep te nemen en goed in kaart te gaan brengen welke waarden voor jou belangrijk zijn in je leven. Je leert jezelf beter kennen, waardoor je meer grip op je leven zult gaan ervaren en bewust het evenwicht – blijvend – kunt gaan herstellen;
  • Fase 3: Terugvalpreventie en re-integratie naar het werk.

Het is belangrijk om te weten dat hoe snel je alle drie de fasen doorloopt, afhankelijk is van jouw eigen herstel! Niemand, ook de bedrijfsarts niet, kan en mag druk op je uitoefenen om sneller dan jíj kunt aan te sturen op hervatting van je normale dagelijkse taken. Aan de andere kant is het ook belangrijk om te weten dat je niet beter wordt van rust en ontspanning alleen. De essentie waar het om draait in alle fasen naar herstel is balans tussen inspanning en ontspanning – en deze balans de rest van je leven bewust te leren bewaren.

Functionele yin yoga en yogatherapie

In de zomervakantie heb ik eindelijk een lang gekoesterde wens in vervulling laten gaan! Na 20 jaar verschillende vormen van yoga te beoefenen en de yogafilosofie door zelfstudie steeds beter te begrijpen, heb ik in augustus een intensieve opleiding van 100 uur gevolgd tot functioneel yin yogadocent. Tijdens de opleiding voelde het alsof alle kennis en levenservaring die ik in mijn leven had verzameld bij elkaar kwam en alsof iemand een gordijn wegtrok, waardoor alle stukjes van de puzzel ineens één geheel vormden. Het motto van mijn praktijk: ‘Kom bij jezelf – fysiek, persoonlijk, sociaal en spiritueel’ kreeg nog meer diepgang en werd nog completer. Natuurlijk had ik om die redenen juist besloten deze opleiding te volgen, maar dat het zó’n impact op me zou hebben en me zoveel zou brengen, had ik niet verwacht.

Er ging iets stromen in mij en dat heeft alles in een stroomversnelling gebracht. De verhuurder was al op de hoogte van mijn plannen om therapeutische yin yoga te integreren in mijn praktijk als holistisch psycholoog. En veel eerder dan verwacht wist hij voor mij een ruimte boven mijn praktijk vrij te maken zodat ik aan de slag kon!

Vanaf dinsdag 1 oktober aanstaande is Libra Yoga een feit en start ik in kleine groepjes van maximaal 10 personen met heerlijke ontspannende therapeutische yin yogalessen.

Natuurlijk blijft Libra Coaching en Counseling gewoon naast Libra Yoga bestaan. Het zijn twee takken aan de stam van holistische therapie, die elkaar wederzijds zullen aanvullen en verrijken.

Wat is functionele yin yoga?

Het doel van functionele yin yoga is om via je lichaam in contact te komen met je gevoelens en gedachten en de energiestroom van je hele wezen in balans te brengen. De meeste mensen identificeren zich met hun lichaam, terwijl gevoelens en overtuigingen het grootste deel van ons doen en laten bepalen. Zolang die onbewust blijven, ben je een speelbal van je eigen innerlijk en dat kost veel energie of leidt tot klachten.

Misschien denk je nu: Help, ik ben niet lenig! Je hoeft niet lenig te zijn om aan functionele yin yoga te kunnen doen. Bij functionele yin yoga gaat het er niet om hoe je eruit ziet, maar om wat je voelt en wat je van jezelf bewust wordt. We doen rustige oefeningen, die zittend of liggend worden uitgevoerd, desgewenst ondersteund door kussens of props.

Functionele yin yoga en yogatherapie

Ik geef functionele yin yoga en yogatherapie aan kleine groepen van maximaal 8 personen met psychische en medisch onverklaarde/niet goed behandelbare lichamelijke klachten. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan chronische vermoeidheids- of pijnklachten, fibromyalgie, lage rugpijn, burnout en overgangsklachten, maar ook ademhalingsstoornissen door chronische of acute hyperventilatie. Je adem is de verbinding tussen lichaam en geest, dus goed leren ademhalen is de sleutel tot meer innerlijke balans. Psychische klachten die goed reageren op yin yoga en yogatherapie zijn o.a. depressie, angst- en paniekstoornissen, maar ook mensen die moeite hebben om zich te ontspannen hebben er veel baat bij.
Je hoeft geen cliënt te zijn in mijn praktijk om je te kunnen aanmelden voor yoga.

Wat gebeurt er bij yoga in je lijf en gevoel?

De manier waarop ik yoga geef kenmerkt zich door houdingen die 2-5 minuten worden aangehouden en die een verandering bewerkstelligen in de gel-sol balans van het fascia. Fascia bestaat uit die weefsels in het lichaam die vroeger bindweefsel genoemd werden. In tegenstelling tot wat voorheen werd gedacht is bindweefsel geen overbodige vulling dat om spieren en organen heen ligt, maar een essentiële structuur die vorm en functie van het lichaam bepaalt. Chronische pijn bijvoorbeeld blijkt in de meeste gevallen te ontstaan door problemen in het fascia. Daarnaast blijkt fascia extreem gevoelig te zijn voor emotionele stress en heeft het de neiging om spanningen op te slaan en die vervolgens weken, maanden, zelfs jaren vast te houden. Door yoga breng je weer ontspanning in het fascia en daarmee balans in je fysieke, emotionele en mentale lichamen. Je komt bij jezelf en er ontstaat ruimte om meer te worden wie je echt bent.

Assisted Yin

Voor mensen die al langere tijd niet bewogen hebben, door pijn, ziekte of ouderdom, is assisted yin een heerlijke manier om je lichaam weer te laten bewegen en je weefsels weer te stretchen. Zo kan je energie weer gaan stromen! Bij assisted yin hoef je alleen maar te gaan liggen en word je, door mij ondersteund, op een zachte manier in de houdingen gebracht. Een paar wekelijkse individuele sessies waarin je fascia op een ontspannen manier met mijn hulp wordt gestretcht, geeft je weer meer vertrouwen en soepelheid terug in je lichaam zodat je wellicht kunt overstappen naar een van de groepen.

Ben je nieuwsgierig geworden? Boek dan hier je gratis proefles!

Warme groeten, Marlene

 

Van crisis naar nieuw leven

Transformatie is van oudsher omgeven door magie, rituelen en taboes. In vroeger tijden lag de regie over transformatieprocessen bij de priester-magiër. De oude magische cultuur bestaat niet meer in het Westen, maar de macht van de priester-magiër is springlevend en ligt nu bij artsen, therapeuten, wetenschappers, politici en ceo’s. De sfeer rondom transformaties is nog steeds een geheimzinnig taboe en heet nu ‘crisis’. Mensen – of economieën – in crisis vinden we zwak en laten we graag fixen door experts.
Die houding ontneemt ons het zicht op de crisis als transformatieproces naar nieuw leven.

Jeroen Zwaal twittert op 10 juni 2019: ‘Een crisis ontstaat als een toekomst zich aandient die nog niet matcht met het verleden. Op dat moment is een drastische koerswijziging
nodig! In de chaos lijkt richting of oplossing afwezig, zekerheden zijn niet voorhanden. loslaten om daarna het nieuwe te aanvaarden. Kortom: crisis!’

Mijn hele lichaam resoneert op deze tweet. Ik heb meerdere crises doorgemaakt in mijn leven en – inderdaad – daarna was mijn leven niet meer te vergelijken met hoe het voorheen was. Ik voelde me kwetsbaar en onzeker in die periodes. Ik wist niet welke richting te kiezen, alleen dat de weg terug was afgesloten. Iedere crisis leerde mij om dichter bij mezelf te blijven en voorzichtig, voelend, op de tast bijna, te bepalen waar
ik mijn volgende stap kon zetten. Het was alsof ik over dun ijs liep en ik durfde pas met mijn volle gewicht op mijn voorste been te rusten als ik er zeker van was dat ik geen scheurend geluid hoorde onder mijn voeten. Zo bereikte ik de overkant, waar ik langzaam de bouwstenen van mijn nieuwe leven kon vinden.

Het woord crisis komt van het Griekse krinomai en betekent: scheiden, schiften, onderscheiden, beslissen, beslechten, richten en oordelen. Een crisis is dus een moment van waarheid waarop een beslissing moet worden genomen die van grote invloed is op de toekomst. Het woord crisis heeft een negatieve lading – in onze tijd en cultuur geloven we graag dat succes een keuze is. Mensen die een crisis doormaken zien we als zwak, verward en labiel.

Een crisis kent slechts twee mogelijke uitkomsten: beter worden of sterven. Ten tijde van de crisis is de uitkomst onbekend, maar de wil om te overleven en de behoefte aan verandering sterk. Het is bijvoorbeeld bekend dat suïcidaal depressieve mensen ten diepste verlangen naar verandering – ze willen niet persé dood, ze willen alleen niet meer zo leven. De dood is een laatste toevluchtsoord om de gewenste verandering te
realiseren. Voor terminaal zieken is de naderende dood vaak de aanleiding om onafgemaakte zaken af te ronden: relaties te herstellen, of eindelijk die dingen te doen waarvoor eerder geen tijd leek te zijn. Beter worden of sterven – de crisis betekent in
beide gevallen een transformatie, een nieuw besef van wie je wilt zijn of hoe je herinnerd wilt worden na je dood.

Als een crisis zich aandient – nee, een crisis is nooit een keuze – getuigt het dan niet van moed als je ermee aan de slag gaat? Een crisis gaat gepaard met ongekende krachten en vergt het uiterste van je draagkracht, veerkracht en probleemoplossend vermogen. Getuigt het dan niet van wijsheid als je hulp vraagt aan een goede vriend, familielid, arts
of therapeut? Iemand bij wie je vertrouwd en veilig bent, iemand met wie je onzekerheden en emoties kunt delen, iemand bij wie je op adem kunt komen. Een crisis onderbreekt op brute wijze de rode draad in je levensverhaal. Hij laat je twijfelen aan wie je bent, wie je was en wie je wilt zijn. Over het rustig kabbelende water is plotseling een storm opgestoken die je bootje laat kapseizen. De regie die zo vanzelfsprekend was, wordt je uit handen geslagen. Je ligt in het water en jezelf terug aan boord hijsen is onmogelijk. Het is zwemmen, verdrinken, of jezelf drijvend houdend tot er hulp komt. Mensen die een crisis hebben meegemaakt kennen de chaos, de angst, de verwarring, de
kwetsbaarheid. En ze kennen hun wil om te leven! Ze kennen de moed en de kracht die daarvoor nodig is en ze kennen de onschatbare waarde van een helpende ander. De verbinding met een medemens, iemand die empathisch en zonder oordeel luistert om samen met jou te ontdekken wat jij nodig hebt om te worden wie je kunt zijn. Om béter
te worden, niet ‘de oude’, want terugkeren naar het verleden is geen optie.

De rol van helper vraagt om specifieke vaardigheden. Ben je in staat om je eigen morele oordelen aan de kant te schuiven en empathisch te luisteren? Empathie betekent: jezelf in de situatie en in het verhaal van de ander verplaatsen alsof je het zelf ervaart. Het woord ‘alsof’ is hier belangrijk en onderscheidt empathie van sympathie. Door empathie ontstaat een diepgevoeld contact waardoor je de pijn en de situatie van de ander zo volledig mogelijk kunt begrijpen. Van daaruit kun je in samenspraak een zinvolle en doelmatige actie kiezen die het beste bij de persoon en zijn hulpvraag past. De effectiviteit van je therapie of hulp neemt toe naarmate je deze beter op de ander afstemt. Naast empathie zijn congruentie en transparantie belangrijke vaardigheden. Congruentie betekent echt en eerlijk zijn: zeggen wat je doet en doen wat je zegt. Transparantie houdt in dat je zonder verborgen agenda werkt en dat je zo eerlijk  mogelijk met de ander bespreekt wat je mogelijkheden zijn en waar je grenzen liggen. Samenvattend geldt dat empathie, congruentie en transparantie de basisvoorwaarden zijn voor iedereen die zich in de rol van helper bevindt – professioneel of niet.
Hulp zonder deze basisvoorwaarden is op zijn best matig effectief en op zijn slechtst traumatiserend.

Zo kwam ik eens bij een therapeut na de geboorte van mijn derde kind. Ik zat onder het eczeem en was erg vermoeid. De therapeut luisterde naar mijn verhaal, schoof haar stoel naar achteren en beet mij toe: ‘Ja, maar ík adviseer dan ook nooit om dríe kinderen te nemen!’ Een gevoel van almacht was haar niet vreemd, maar helaas kon zij mijn klachten daarmee niet wegtoveren. Ik klapte dicht en zij kon mij verder niet helpen.

Een crisis is een transformatie. Een kans om te worden wie je kunt zijn, ongeacht de uitkomst van de crisis. Een helper die zich zonder oordelen naast zijn medemens opstelt, om samen te ontdekken waar de pijn zit en waaraan werkelijk behoefte bestaat, is daarbij zeer waardevol. Een empathische, congruente en transparante hulpverlener is meelevend, betrouwbaar, respecteert zijn eigen grenzen en respecteert de autonomie van de hulpvrager. Zonder almachtige zelfingenomenheid is hij zich bewust van zijn verantwoordelijkheid.

Lees verder: Genezing begint bij verbinding.

BRONVERMELDING: dit blog is als artikel gepubliceerd in VNIG 5/2019. Je kunt het hier downloaden in pdf.

Jan Keij. Levinas in de praktijk. 2016. Uitgeverij Klement. ISBN: 9789028970120
J.G. Frazer. De Gouden Tak. Over mythen, magie en religie. 2007. ISBN: 9046700755